Maan en planeten

Met een telescoop kunnen de Maan en de planeten in detail worden gefotografeerd. Vooral de Maan is een dankbaar onderwerp voor fotografie.

De ccd-webcam heeft voor een ommekeer in de astrofotografie gezorgd. En terecht: niet alleen is de aanschafprijs zeer schappelijk, ook zijn er op het gebied van Maan- en planeetfotografie zeer spectaculaire plaatjes mee te maken. Voor het gebruik van de webcam is behalve een telescoop ook een computer nodig. De kwaliteit van de beelden van een webcam doet niet onder voor de veel duurdere astronomische ccd-camera’s. Bovendien is de noodzakelijke beeldbewerkingssoftware gratis op internet verkrijgbaar. Webcams hebben wel een belangrijke beperking: de belichtingstijden zijn zeer kort. Daarom zijn ze zonder speciale aanpassing van de hardware niet geschikt voor deepsky-fotografie, waarbij immers langere belichtingstijden nodig zijn.
Een geschikte webcam is al verkrijgbaar voor circa € 145,–: de NexImage van Celestron. Erg interessant zijn de camera’s DMK of DBK van Imaging Source en de (duurdere maar ook betere) Lumenera SKYnyx. Deze camera’s presteren beter op gevoeligheid, het aantal frames per seconde (meer dan 50) en het dynamisch bereik en ze hebben bovendien een minimum aan ruis. De DMK/DBK21 is erg geschikt voor planeetfotografie. De iets minder gevoelige DMK/DBK31 is met zijn grotere chip weer meer geschikt om de Maan te fotograferen. Bij de zwart-wit camera’s wordt voor het maken van kleuropnamen een extra kleurenfilterwiel gebruikt. Dit levert de hoogst mogelijke resolutie op. Momenteel is de nieuwste CCD in opkomst met microlenstechniek en sterk verbeterde gevoeligheid. De Basler Ace en de Point Grey Research Flea 3 camera’s zijn de nieuwste types maar er zitten qua gebruik nog wat haken en ogen aan. De camera’s zijn voor de meer ervaren amateur echter zeer aan te bevelen.
Voor een sterkere vergroting kunt u het beste een goede barlowlens gebruiken of oculairprojectie toepassen. Het makkelijkst is een barlow, omdat dan de vermenigvuldigingsfactor bekend is. De effectieve openingsverhouding is de openingsverhouding van de telescoop vermenigvuldigd met de vergrotingsfactor van de barlowlens. De optimale openingsverhouding ligt tussen F20 en F40, maar deze is ook afhankelijk van de kwaliteit van de telescoop en de transparantie van de lucht. Probeer zo veel mogelijk te vergroten met zo kort mogelijke belichtingstijden. De kunst is een balans te vinden tussen ruis en signaal. Als planeten erg laag aan de hemel staan, heeft het beeld last van kleurschifting (dispersie). Met een dispersiecorrector (o.a. verkrijgbaar bij Astro Systems Holland) is dit te corrigeren. Voor een kleurenwebcam is dit een onmisbaar hulpmiddel.

Stel de beeldfrequentie in op 5 of 10 beelden per seconde voor een NexImage webcam, tot tientallen beelden per seconde voor een van de duurdere camera’s. Planeten als Jupiter en Saturnus mogen niet langer dan twee minuten gefilmd worden, anders gaat de snelle rotatie van deze hemellichamen een storende rol spelen. Mars kan langer gefilmd worden: 5 minuten, en de binnenplaneten nog langer, vanwege hun zeer trage rotatie. Doordat een planetencamera heel korte belichtingstijden toepast, wordt de altijd aanwezige turbulentie (seeing) bevroren, wat in principe scherpere beelden oplevert. Bovendien worden er in korte tijd heel veel beelden gemaakt, die met speciale software ‘gestapeld’ kunnen worden, om zo de ruis sterk te verminderen.

Voor het verwerken van de verkregen videobeelden, in de vorm van ‘AVI-files’ of ’bmp-files’ voor de duurdere camera’s, is uitstekende (gratis) software van het internet te downloaden. Als ‘basissoftware’ zijn drie programma’s aan te bevelen: K3CCDTools (www.pk3. org/Astro), RegiStax 6 (registax.astronomy. net) en AviStack (www.avistack.de). RegiStax 6 werkt heel eenvoudig en intuïtief heeft een handig verscherpingsalgoritme ‘wavelet’. De wavelet is op alle onderwerpen toe te passen. AviStack werkt vooral erg goed op maanopnamen. Een ander geschikt software programma is het veelzijdige maar wat minder gebruikersvriendelijke IRIS: www.astrosurf. com/buil/us/iris/iris.htm. Deze programma’s bepalen de scherpte van alle beeldjes en zetten ze op volgorde van afnemende scherpte. De gebruiker kan de beste plaatjes uitkiezen. Het programma past ze nauwkeurig op elkaar en neemt het gemiddelde. Het eindresultaat kunt u nog nabewerken met programma’s als de reeds genoemde Photoshop en Paint Shop Pro. Het zal duidelijk zijn dat enige oefening nodig is voor het optimaal gebruiken van deze programma’s voor de beeldbewerking!